| Kurşun |
|
|
|
Kurşun mat, yoğunluğu yüksek, yumuşak, kolayca biçimlendirilebilir, sünek, mavimtırak beyaz iletkenliği düşük bir metaldir. Bu metal korozyona karşı dirençlidir ve bu özelliğinden dolayı (örneğin sülfürik asit gibi) aşındırıcı sıvıları saklamakta kullanılır. Kurşun antimon veya başka metaller ile alaşım yapılarak sertleştirilebilir. Kurşun elementinde sıfır Thomson etkisi (Elektrik akımı-ısı orantısı) olduğu sık rastlanılan bir yanılgıdır. Kurşunun düşük ama sıfır olmayan bir Thomson katsayısı vardır. Pb204 izotopu dışındaki tüm kurşun izotopları komplike bir radyoaktif reaksiyon sonucunda ortaya çıkar. Metalik kurşun saf olarak doğada bulunabilir ama bu durum çok nadirdir. Kurşun metalik olarak genelde kalay, gümüş ve en sık olarak bakır ile karışık olarak bulunur ve bu diğer metallerden ayrıştırılarak elde edilir. En sık rastlanan mineral formu ise galen (PbS)’dir. Bu mineralde %86,6 kurşun bulunur. Diğer sık rastlanan mineraller serüzit (PbCO3) ve anglezittir (PbSO4). Kurşun cevheri: Kurşun üretiminde temel cevherler galen (PbS), anglezittir (PbSO4) ve serüzittir (PbCO3). Çoğu cevherde %10’dan az miktarda kurşun bulunur. İçinde %3’ten çok kurşun bulunan cevherler ekonomik olarak kurşun elde etmeye müsaittir. Bu cevherler önce kırıcı ve öğütücüden geçirilir. Daha sonra köpüklü yüzdürme işleminden geçirilerek kurşun oranı %70’in üzerine çıkarılır. Sülfitli cevherler kavurma işlemine sokulur. Bu işlem sonucunda cevher kurşun-oksit, kurşun-sülfat ve silikatlara ayrılır. Elde edilen kurşun-oksit maden eritme ocağında ergitilir ve indirgemeye uğrar. Bu işlem sonunda cevherde bulunan kurşunun büyük bir kısmı metalik hale gelir. İşlem sonunda erimiş metalik kurşun tabakasının üzerine 3 ayrı tabaka daha çıkar. Bu tabaklarda cüruf (%1,5 civarın kurşun içeren silikatlar), %15 kurşun içeren sülfitler ve demir veya bakır arsenit bulunur. İşlemin yan ürünü olan bu tabakalardan ekonomik olarak faydalanabilir olarak bakır, çinko, kadmiyum ve bizmut bulunur. Elde edilen asıl ürün olan metalik kurşun eriyiğinde ise hala önemli miktarda arsenik, antimon, bizmut, çinko, bakır, gümüş ve altın bulunur. Eriyik hava, buhar ve sülfürlü bir fırından geçirilerek gümüş, altın ve bizmut dışındaki diğer safsızlıklar okside edilir. Oksitlenen metaller eriyiğin üstüne çıkar ve böylece kurşundan ayrıştırılır. Kurşunun içinde kalan gümüş ve altın Parkes işlemi ile ayrıştırılır. Böylece kurşunun saflığı arttırılırken bu metaller de elde edilir. Kurşun son olarak Betterton-Kroll işleminde metalik kalsiyum ve magnezyum ile işlenerek bizmuttan ayrıştırılır. Eritilmiş kurşun elektrolitik Betts işlemine sokularak çok saf kurşun elde edilebilir. Bu işlemde silika-florit elektrolit sıvısında anot olarak saf olmayan kurşun, katot olarak da saf kurşun kullanılır. Dünya üzerinde kurşun üretimi ve tüketimi artmaktadır. Yıllık toplam üretim 8 milyon civarındadır. Bu üretimin yarısı kullanılmış malzemelerden geri dönüştürülen kurşundan elde edilir.
Dünyadaki ana kurşun üreticileri toplam üretimin yarısından çoğunu sağlayan Avustralya, Çin ve ABD’dir. 2006 Yıllık Kurşun üretimi: 7918 ton Şu andaki kullanım göz önünde bulundurularak dünya üzerindeki kurşun rezervlerinin 42 yıl içerisinde biteceği düşünülmektedir. Fakat çevrebilim analisti Lester Brown, tüketimde her sene %2lik bir artış olacağı varsayımı ile rezervlerin 18 senede biteceğini öngörmektedir. Kurşun’un kullanım alanları:
- Araba akülerinin ana malzemesi kurşundur. Tarihi Kullanımlar:
- Beyaz, Sarı ve Kırmızı renklerde pigment olarak Kurşun kullanımı, zehirli olduğu için ortadan kalkmıştır. Fakat Kurşun kromatları hala kullanılmaktadır.
|