|
Bakır mükemmel elektrik iletkenliğine sahip, esnek bir metaldir, ve daha çok elektrik iletkenlerinde, ısı iletkenlerinde, yapı malzemesi olarak ve alaşımlarım bileşenlerinde bulunur.
Bakır bütün bitkiler ve hayvanlar için önemli bir besindir. Hayvanlarda, insanlar da dahil olmak üzere kan dolaşımında, kofaktör olarak enzimlerde ve bakır esaslı pigmentlerde bulunur. Bunlara rağmen belirli miktarlarda, bakır zehirli hatta öldürücü olabilir.
Bakır özellikle kolay ulaşılabilen saf bir metal olarak kulanılarak insan tarihinde önemli bir rol üstlenmiştir. İlk medeniyetlerin bakır kullandıklarına dair kanıtlar var. Roma İmparatorluğu zamanında, Kıbrıs’ta çıkarılmaya başlanmış ondan dolayı isminin kaynağı Cyprium yani Kıbrıs metali şeklindedir.
Şili ve Amerika gibi ülkelerin hala büyük çukulrar olarak açılarak çıkartılmış bakır rezervleri var fakat bazı rezervler kalayınki gibi şu anki tüketim oranlarını karşılayamayabilir. Yüksek talepler 2000 li yıllarda fiyatların artmasına neden olmuştur.
İki tane kararlı izotopu vardır, 63Cu ve 65Cu, bunların yanında birçok radioizotopu da vardır. Bu radioizotopların büyük çoğunluğunın bir dakikadan daha az bir yarı ömrü vardır; en uzun yaşayanı, 67Cu, 61.8 saatlik bir yarı ömrü vardır.
Bakırın erime noktasının biraz üstünde yeterli ışık olduğunda turuncu akkor rengini korur.
Bakır metalik bağlı bir cevherdir, ve çok çeşitli metalik özellikler gösterir.
Bakırın elektriksel ve ısısal açıdan yüksek iletkenliği vardır, oda sıcaklığından tüm saf metaller arasında gümüşten sonra ikincidir.
Bakır kırmızımsı renkli bir metaldir; bantlı yapısından dolayı kendi özel rengi vardır. Erimiş halinde, saf bakır fazla ışık olmadığı yerde yeşilimsi bir renktedir. Sıvı bakır parlak bir ortama getirildiğinde pembemsi renginin birazını korur.
Bakır, periodik cetvelde altın ve gümüşle aynı grupta bulunur, çünkü hepsinin s-orbitalleri doludur. Bu elektron dizilimi birçok ortak karakteristik özelliği beraberinde getiriyor. Bütün hepsinin yüksek iletkenliği olması ve işlenebilir olması gibi.
Bir tek bakır kristali, birkaç mikrometre boyundaki küçük kristallerden oluşmuştur. Bu formdaki kristalin akma gerilmesi yüksektir ve plastik deformasyona girmeden önce birçok elastik deformasyondan geçer. Bu plastik defarmasyon alanı öngörülemez bir sonuca sahiptir. Akma deformasyonu boyun yapmaya başladıktan sonra azalır.
Çoklu kristal bakırları bir çok değişik geometrideki kristallerin birleşmesiyle oluşmuştur. Çoklu kristallerin defosmasyonu yumuşak demire benzer. Bakırın esnekliği yüksektir ve kuvvet uygulandığı sürece esnemeye devam eder. Bu bakır tel çekmede çok yararlıdır.
Birçok bakır alaşımı bulunmaktadır, bunların çoğu hem tarih boyunca hem de günümüzde çok önemli yere sahip olmuştur. Kanallarda kullanılan metaller ve bronz, bakır ve kalayın birleşmesiyle oluşmuştur. Bakır ve çinkonun birleşmesiyle de pirinç oluşmuştur. Monel metali, bakırla nikelin birleşmesiyle oluşmuştur. Bronz her ne kadar bakırla kalayın birleşmesi olsa da, günümüzde bakırın bütün alaşımları için kullanılmaktadır; alüminyum bronz, silikon bronz ve manganez bronz şeklinde.
2005’te Bakır Üretimi
Dünya Üretim trendleri
Şu anki fiyatlar, 2002’deki fiyatların en az 4 katı.
İngiliz Jeolojik Ankete göre; 2005’te Şili dünyanın en fazla bakır üreten ülkesiydi ve onu toplamda dünya üretiminin üçte birini sağlayan A.B.D, Endonezya ve Peru takip ediyordu.
Bakır cevherinin büyük çoğunluğu, bakır sülfat olarak yüzde 0.4 ile 1.0 arası bakır bulunduran açık maden çukurlarından çıkarılır. Bazı örnekleri: Şili’deki Chuquicamata ve New Mexico’daki El Chino Madeni. Yerkabuğundaki ortalama bakır getirisi yaklaşık olarak kilo başına 68 ppm ve atom başına 22 ppm’dir.
1992’den beri çalışmalarına devam etmeyen Uluslararası Bakır İhracatçı Ülkeleri Birliği (CIPEC), bir zamanlar petrol için OPEC’in yaptığını yapmaya çalışmıştır fakat aynı etkiye ulaşamamıştır, bunun nedeni dünyanın ikinci büyük üreticisi A.B.D’nin üye olmamış olmasıdır. 1967’de kurulan bu örgütün ana üyeleri Şili, Peri, Zaire ve Zambia’ydı.
Bakır fiyatları son 60 yılın en düşük fiyatları olan 1999’dan sonra 5 katına çıkmıştır, 0.60 $ iken 3.75 $ olmuştur.
Dünyanın yaklaşık 61 yıllık bakır rezervi kaldığı tahmin ediliyor. Çevre analisti, Lester Brown, bu tahmine rağmen 25 yıl içinde de bitebileceğini öne sürüyor.
Bakır esnek, dövülgendir ve ısıyı iyi iletmesinin yanında saf olduğunda elektriği de iyi iletir.
Genellikle kullanıldığı alanlar;
- Kabartmalı ateş durdurma ile borulama sistemlerinde, Vancouver, Kanada
- Elektronikte; bakır kablo, elekmanyetiklerde, basılı devre levhalarında, kurşunsuz lehimlemede, kalayla alaşımlarda, elektrik makinelerinde, özellikle elektromanyetik motorlarda, jeneratorlerde ve transformatörlerde. Elektrik rölelerde, baralarda ve anahtarlarda. Vakum tüplerinde, katot ışın tüplerinde, ve mikrodalga fırınlarda. Bileşik devreler iletimde daha iyi oldukları için alüminyumun yerini almaya başladılar. Ayrıca bilgisayarların içinde ısı kaybı açısından daha iyi olduğu için tecih edilmeye başlandı.
- Bakır eski zamanlardan beri su geçirmez çatı malzemesi olarak kullanılmaktadır. İlk başlarda kullanılan bakır oksit, yerini sırasıyla bakır sülfata ve bakır karbonata bırakmıştır. En son karbonata paslanmaya karşı çok dayanıklıdır.
- Bakır tesisat ve basınç tüpleri, kapı tutacakları ve evdeki diğer demirbaşlar. Evlerin çatıları, yağmur olukları gibi. Yemek işlerinde, kızartma tavaları gibi. Çoğu yemek takımı (bıçak, çatal, kaşık) biraz bakır bulundurur (gümüş nikel).
- Metal paralarda bileşen olarak çoğunlukla da cupronikel alaşımı olarak kullanılır. Şu ülkelerin bozuk paralarının tamamı bakırdan oluşmuştur; Avrupa Birliği, A.B.D., İngiltere, Avustralya ve Yeni Zelanda.
- Biostatik yüzeyler olarak hastanelerde ve gemilerinde altında midyelerin ve kaya midyelerinin yapışmasını engellemek amacıyla kullanılır. Bakteriler bakır bir yüzey üstünde yaşayamazlar çünkü biostatiktir. Hastanelerde bakır kapı kollarının kullanılmasının nedeni hastalığın bulaşmasını engellemektir.
Yerel göllerde ve göletlerde alg ve mantar kontrolü için bakır sülfat kullanılır. Ayrıca bahçelerde küfleri öldürmek için tozlarda ve spreylerde kullanılır.
- Fehling çözeltisi gibi bileşiklerde, kimya için kullanılır. Ayrıca seramik cilasında ve camı renklendirmek için kullanılır.
- Müzik aletlerinde özellikle, bando aletlerinde ve büyük zillerde kullanılır.
- Ayrıca tekstilde antimikrobik kumaş üretiminde kullanılır.
|
